Phóng sự của: VĂN DUẨN
Từ thông tin “cấp báo” của một đồng nghiệp, chúng tôi đã đi về miền Đơn Dương để chứng kiến những vườn cà chua bị bệnh xoắn lá đang héo rũ, chết dần chết mòn do virus hoành hành. Chẳng phải bây giờ cây cà chua mới bị bệnh lần đầu, nhưng mấy chục năm qua, chưa khi nào cây cà chua của người nông dân nơi đây lại bị rơi vào hoàn cảnh chua chát như thế này.
ª SÂU BỆNH HOÀNH HÀNH
Với hơn 800 ha trồng thường xuyên, huyện Đơn Dương là vùng sản xuất cà chua lớn nhất tỉnh Lâm Đồng. Nhưng hiện nay, nông dân ở vùng rau nổi tiếng này đang hết sức lo lắng và hoang mang vì bệnh xoắn lá do virus khiến cà chua bị sượng trái, thậm chí không có trái do bất ổn về giống và cho đến bây giờ, các cơ quan chuyên môn của huyện vẫn chưa tìm được giải pháp hữu hiệu để trị bệnh để cứu cà chua.
Tìm đến Trung tâm Nông nghiệp huyện Đơn Dương, ông Nguyễn Văn Lộc - chuyên viên Bảo vệ thực vật của Trung tâm cho biết: hiện nay 11/11 xã, thị trấn trong huyện đều trồng cà chua, tại một số xã như: Ka Đô, Lạc Xuân, Tu Tra, Quảng Lập.. cà chua là mặt hàng nông sản “mũi nhọn” của nông dân. Tại vùng đất Đơn Dương này, những vụ bình thường như năm nay, bà con trồng khoảng 800 ha nhưng có mùa cao điểm, diện tích cà chua trồng lên tới 1.500-2.000 ha, chiếm hơn 30% diện tích rau thương phẩm toàn huyện. Cũng chính vì cây cà chua được nông dân miền đất vó ngựa này “ưu ái” nên khi cây cà chua bị dịch bệnh hoành hành thì họ lại trở nên khốn đốn, lao đao. Anh Đinh Văn Đủ ở thôn Nghĩa Hiệp I, xã Ka Đô nói trong niềm tiếc nuối: “Gia đình tôi vừa phải phá bỏ 4 sào cà chua đang ở thời kỳ ra trái vì virus gây xoắn lá và co rút ngọn, thiệt hại tổng cộng gần 60 triệu đồng”. Cũng trong tháng 3/2007 này, hàng trăm hộ gia đình trồng cà chua ở Ka Đô, Lạc Lâm, Tu Tra, Lạc Xuân, P’Róh… cũng đã phải phá bỏ diện tích cà chua và lâm vào hoàn cảnh tương tự như anh Đủ.
Đi tìm câu trả lời về loài virus khủng khiếp đang tàn phá những vườn cà chua, chúng tôi chỉ nhận được những cái lắc đầu của cán bộ ngành nông nghiệp nơi đây. Hiện thời, Trung tâm Nông nghiệp cũng chỉ mới chẩn đoán bệnh xoắn lá là do virus gây ra chứ chưa xác định được là do virus gì và cũng chưa có thuốc đặc trị. Chỉ biết rằng hiện nay chúng đã lây lan trên tất cả những cánh đồng cà chua trong huyện. Khi cây bị nhiễm virus lá của cây cà chua sẽ bị xoắn lại rồi khô héo và đỉnh sinh trưởng bị co rút, không ra hoa kết trái, dẫn đến sản lượng giảm mạnh. Theo ước tính của ngành nông nghiệp địa phương thì năm 2007 này, có khoảng 25% diện tích cà chua toàn huyện bị sâu bệnh, sản lượng cà chua của huyện giảm từ 20- 25 tấn/ha và theo thời giá hiện tại là 1.500-2000 đồng/kg thì con số thiệt hại do sâu bệnh đã lên đến hơn chục tỷ đồng.
Cùng với việc phải đối phó với bệnh “xoắn lá tun ngọn” do virus, nhiều hộ nông dân còn rơi vào cảnh “dở khóc dở cười” vì trồng cà chua… không có ruột. Quá trình đi tìm hiểu thông tin này, chúng tôi đã được Chủ tịch Hội nông dân xã Lạc Xuân Nguyễn Hùng Lân cũng như một số hộ trồng cà chua nơi đây cho biết: Nhiều gia đình trồng giống cà chua 385, đến vụ thu hoạch bổ trái ra thì hỡi ôi... không có ruột hoặc nếu có thì ruột bị thối đen không thể ăn được. Kiểm chứng thông tin này tại Phòng Nông nghiệp huyện, chúng tôi được bà Lê Thị Bé - Trưởng phòng trả lời qua điện thoại: “Các đại lý cung cấp giống đã thảo thuận bồi thường với nông dân vì vậy dân không báo cáo cho Phòng nên Phòng không nắm được được cụ thể vấn đề” (?!).
ª GIỐNG CÂY ĐANG BỊ THẢ NỔI?
Bệnh xoắn lá, co rút đỉnh sinh trưởng và cả bệnh sượng trái, đen ruột ở cây cà chua trên địa bàn huyện Đơn Dương vẫn chưa có thuốc đặc trị, đòi hỏi các nhà chuyên môn cần nhanh chóng vào cuộc để cứu nông dân vùng cà chua lớn nhất tỉnh. Còn nguyên nhân gây mầm bệnh, cơ chế lây lan thì đã rõ vì hiện tại nguồn giống cung cấp cho người dân đang bị thả nổi, các giống cà chua đều do các đại lý nhập từ nước ngoài về hoặc lấy từ đâu không rõ. Các giống thường được trồng nơi đây là: An Na, 408, 386, 901, 385. Kỹ sư Tou Prong Nai Khoan, chuyên viên phụ trách mảng trồng trọt của Phòng Nông nghiệp huyện khẳng định: Hiện nay huyện có khoảng hơn 50 cơ sở ươm, cung cấp giống cho bà con nông dân nhưng đến thời đểm cuối tháng 3/2007 mới chỉ có 2 cơ sở được Nhà nước cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất, cung cấp giống.Còn theo ông Nguyễn Văn Lộc - chuyên viên Trung tâm Nông nghiệp huyện thì: “Ngành nông nghiệp vẫn tổ chức tập huấn Pháp lệnh giống cây trồng cho chủ các vườn ươm và cơ sở cung cấp giống trong huyện… nhưng người ta có áp dụng, thực hiện hay không thì cũng không rõ vì Trung tâm ít người nên không thể kiểm soát hết được”(?!).
ª CHUA CHÁT… CÀ CHUA
Chẳng phải bây giờ cây cà chua mới “nũng nịu” và làm khó người nông dân. Người làm cà chua vất vả, vốn cũng mất khá nhiều và phải chăm bẵm chúng như chăm em bé. ấy vậy mà có năm giá xuống thấp chỉ còn 100-150 đồng/kg (năm 2004), ông Đinh Văn Hinh ở thôn Nghĩa Hiệp I, Ka Đô nhớ lại: năm ấy tôi thu được 30 tấn cà chua mà chỉ bán được hơn 3 triệu đồng! bỏ thì tiếc công, tiếc của, mà thu thì chẳng đáng là bao. Chẳng giống như ông Hinh, nhiều gia đình có diện tích lớn hơn, không thể đi hái, mà thuê nhân công thì lỗ vì vậy đã quyết định cho người khác hái trái để cho bò ăn. Đau xót hơn, chúng tôi còn được nghe nông dân kể lại: có gia đình vay mượn đầu tư vốn lớn để trồng cà chua … gặp phải kỳ giá rẻ hơn cho, không chịu nổi cú “sốc”, quẫn trí đã uống thuốc sâu tự tử. Không những bấp bênh về giá, những năm 1995-2000, vùng đất cà chua này cũng từng bị bệnh héo rũ, mốc sương khiến nông dân chao đảo… tuy nhiên nay bệnh này đã được khống chế thì lại đến bệnh xoắn lá, sượng trái do virus. Ông Hinh ở Ka Đô bảo rằng “ 30 năm tôi ở vùng đất Đơn Dương này , chưa bao giờ thấy cây cà chua bị dịch bệnh hoành hành và tàn phá, gây thiệt hại như năm nay. Chúng tôi loay hoay chẳng biết phải đối phó như thế nào.
Câu chuyện về cà chua đang là vấn đề thời sự nóng hổi ở vùng rau Đơn Dương. Nhiều gia đình nông dân đã không còn nước mắt để khóc cho cây cà chua nữa. Chia tay bà con, chúng tôi cũng mang theo về những nỗi niềm chia sẻ. Làm gì để cà chua nơi đây không còn chua chát.
VŨ VĂN
Đã 71 tuổi, ông vẫn đều đặn về xã, về thôn buôn để chuyển tải pháp luật cho người dân. Bên cạnh niềm vui, niềm hạnh phúc được làm việc còn là sự tìm tòi, sáng tạo những hình thức "tải" luật mới trên địa bàn huyện Đức Trọng nói riêng và địa bàn tỉnh Lâm Đồng nói chung. Ông là Nguyễn Hữu Luân, Chủ tịch Hội Luật gia Đức Trọng kiêm báo cáo viên pháp luật tỉnh Lâm Đồng.
Ông Luân nguyên là cán bộ trong ngành Giáo dục về nghỉ hưu năm 1996. Nhưng năm 1980 ông đã tham gia sinh hoạt ở Hội Luật gia huyện Đức Trọng. Và năm 1998, ông bắt đầu xuất hiện nhiều hơn trước cộng đồng dân cư địa phương với tư cách là báo cáo viên pháp luật của tỉnh Lâm Đồng. Trong môi trường làm việc được ngành Tư pháp cấp huyện đến cấp tỉnh Lâm Đồng cung cấp kịp thời, đầy đủ những đề cương tuyên truyền pháp luật mới, ông Luân về soạn thảo, rút gọn, "chuyển thể" lại bằng nhiều hình thức chuyển tải phong phú, hấp dẫn theo từng địa bàn dân cư. Khắc phục tình trạng báo cáo viên đọc thao thao bất tuyệt hết cả những văn bản luật khô khan, nặng nề, ông Luân cô đọng lại thành văn bản hỏi - đáp có liên quan đến đời sống hàng ngày, độ dài không quá 5 trang, vừa mất rất ít thời gian, vừa dễ nghe và dễ hiểu. Khi đưa những văn bản này phổ biến xuống cộng đồng dân cư, ông Luân rất có "năng khiếu" minh họa trực quan sinh động, lôi cuốn người nghe. Mới đây khi giới thiệu về Luật Giao thông đường bộ, Nghị định 152 của Chính phủ, ông Luân đã "mượn" 4 câu thơ đã sưu tầm trên Báo Nhân Dân: "Đừng chuốc men say dễ lộn phèo/ Cái hay không chuộng thẳng thành queo/ Gốc cây cứ tưởng người yêu đợi/ Đầu nát chân tan cuộc sống phèo". Không phí của buổi "tải" luật bỗng phấn chấn và "mềm" hẳn ra. Lần khác trước khi đi vào nội dung của điều luật thanh niên, ông Luân kể chuyện về tấm gương của một thủ lĩnh thanh niên trong phong trào "Ba sẵn sàng" tên là Vũ Quang.
Ông Luân nói: "Tuyên truyền miệng không những là hình thức đặc biệt của công tác tư tưởng mà còn là một khoa học, một nghệ thuật tác động của người nói với người nghe; để người nghe tiếp thu, thỏa mãn cao nhất nhu cầu hiểu biết...". Phương châm của ông Luân đưa ra đã được lực lượng tuyên truyền viên pháp luật cấp xã ở huyện Đức Trọng ghi nhớ, vận dụng khá thiết thực, hiệu quả. Nhưng chưa đủ. Mới hơn một năm trở lại đây, ông Luân chủ động phối hợp với Phòng Tư pháp, Trung tâm Bồi dưỡng chính trị, Phòng Giáo dục huyện Đức Trọng tham mưu mở nhiều lớp tập huấn pháp luật cho đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp huyện, cấp xã; hội viên chi hội luật gia trực thuôïc, hiệu trưởng các trường trung học phổ thông; trung học cơ sở... Nhờ chuẩn bị kỹ lưỡng phần "giáo án", những phần trình bày của báo cáo viên pháp luật Nguyễn Hữu Luân được đánh giá đạt chất lượng, không gây nhàm chán người nghe.
Bây giờ tại Văn phòng Huyện Hội Luật gia Đức Trọng, ông Nguyễn Hữu Luân trực 3 ngày tiếp dân trong tuần. Qua tiếp xúc trực tiếp, tiếp nhận đơn thư nhờ tư vấn, trợ giúp pháp lý, ông Luân lại lặn lội tìm hiểu thực tiễn trong 4 ngày còn lại của tuần, hướng dẫn nhân dân thực hiện đúng đắn quyền lợi, nghĩa vụ của mình trước pháp luật. Ông Luân nhận rất nhiều khen tặng từ cấp huyện, cấp tỉnh đến cấp trung ương về thành tích phổ biến, giáo dục pháp luật trong mười năm trở lại đây. Hiện nay dù tuổi đã cao, nhưng vẫn không nề hà đầu tư nghiên cứu pháp luật, tìm kiếm những hình thức thể hiện mới, mong muốn góp phần cuối đời cho sự nghiệp nâng cao văn hóa pháp luật trong đời sống dân cư.