Là địa phương đi đầu trong nước về công nghệ nhân cấy mô thực vật invitro, mỗi năm Lâm Đồng cung cấp từ 12-14 triệu cây giống đầu dòng cho thị trường rau hoa trong tỉnh, trong nước và xuất khẩu. Tuy nhiên, đã đến lúc đặt ra nhiều vấn đề cho việc nhân giống này. 

* AI CŨNG LÀM ĐƯỢC!

Vừa tốt nghiệp ngành Nông lâm Đại học Đà Lạt năm 2006, cử nhân Phan Thanh Sang người Đà Lạt đã thành lập ngay doanh nghiệp trồng lan cho riêng mình tại phường 9, Đà Lạt. Ngay sau đó, anh đã đầu tư trên 100 triệu đồng để xây dựng mua sắm thiết bị cho một phòng nhân giống nuôi cấy mô ngay trên đất vườn nhà 5.000m2 của mình. Từ năm 2007 đến nay, không chỉ chủ động được nguồn giống các loại lan cho sản xuất, anh còn bán giống cho nhiều nơi trong nước.

Lập phòng nhân cấy mô thực vật giờ đã thành một chuyện bình thường cho rất nhiều doanh nghiệp và cho cả hộ nông dân ở vùng rau hoa công nghệ cao Đà Lạt hiện nay. Theo ông Trần Huy Đường, Chủ tịch Hiệp hội Hoa Đà Lạt, Giám đốc Cty TNHH Langbiang Farm: “Không cần phải là chuyên gia, ai cũng có thể làm được, chỉ cần nắm vững qui trình công nghệ và có đủ tiền là có thể lập một phòng nuôi cấy mô”. Phòng nuôi cấy mô này, theo ông Đường, 50 triệu là có thể làm được, còn hiện đại hơn thì phải lên cả tỷ đồng. “Thiết bị, nguyên vật liệu được các Cty  đến chào hàng tận nhà, giá cả tùy theo hàng nhập khẩu hay trong nước sản xuất. Có Cty còn cử người đến giúp lắp đặt, hướng dẫn qui trình làm” - ông Đường cho biết. Cty ông đã lập phòng nuôi cấy mô cách đây khá lâu với trang thiết bị khá hiện đại, mỗi tháng nơi đây, theo ông Đường sản xuất trên 100 nghìn cây giống  hoa đủ loại từ lan, cát tường, lili… đủ cho diện tích 30 ha của Cty ông và bán ra ngoài. 

Theo Sở Khoa học Công nghệ (KH- CN) Lâm Đồng, công nghệ nhân giống invitro đã và đang là một nhân tố có vai trò cực kỳ quan trọng trong việc đưa rau hoa Đà Lạt và các vùng phụ cận lên tầm cao mới như hiện nay. Được chuyển giao từ những năm 80, phát triển mạnh gần đây, nhân cấy mô invitro đã đưa Lâm Đồng và Đà Lạt thành một địa phương dẫn đầu trong cả nước về quy mô nhân giống cho thị trường nội địa và xuất khẩu. Toàn tỉnh hiện có 35 cơ sở nhân cấy mô  trong đó Đà Lạt đã có đến 29 cơ sở với hàng loạt kỹ thuật được ứng dụng như tách và nuôi cấy đỉnh sinh trưởng để tạo cây đầu dòng sạch bệnh, phương pháp tạo callus, phương pháp nhân nhanh từ chồi nách…, mỗi năm đưa ra thị trường từ 12 đến 14 triệu cây mô đầu dòng, hằng trăm triệu cây giống cho sản xuất trong nội địa, đặc biệt một số cơ sở còn xuất giống hoa sang thị trường châu Âu. Điều đáng nói như tiến sĩ Phạm S, Giám đốc Sở KH-CN LĐ nhấn mạnh, chính là việc công nghệ này không chỉ phát triển ở các cơ quan nghiên cứu, các trường đại học mà đã được ứng dụng rộng rãi trong sản xuất kinh doanh với các cơ sở nhân giống tư nhân, các doanh nghiệp trong nước và các Cty có vốn đầu tư nước ngoài, kể cả ở qui mô hộ gia đình. Trong nước theo ông, chưa có địa phương nào làm được như vậy.

* NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA

Hội đồng hoa Hà Lan - quốc gia với 60% lượng hoa thế giới kinh doanh qua các hệ thống thương mại ở đây, đã mô tả bí quyết thành công trong ngành công nghiệp hoa  của mình như sau: người chọn giống, người trồng hoa, sàn đấu giá và hệ thống kinh doanh. Giống ở đây được đặt lên hàng đầu, còn việc chọn giống, nhân giống chúng ta dường như vẫn chưa được chú ý một cách đúng mức.

Trước nhất là tính tự phát cảm tính trong việc chọn và nhân giống ở nhiều cơ sở. Nói một cách khác trong nhân giống hiện nay chưa thấy nhiều bóng dáng của các viện, của cơ quan nhà nước dựa vào kết quả nghiên cứu khoa học mà hoàn toàn phụ thuộc vào kinh nghiệm của từng chủ cơ sở. Với cách làm này, đặc biệt là trong giống hoa, theo ông Đường, không ai có thể đảm bảo là giống nhân ra là giống tốt, chưa bị thoái hóa, sạch bệnh, không nhiễm vi rút ngay từ đầu. Thoái hóa, như Sở KH& CN LĐ chỉ ra, không chỉ ở các chủng loại giống hoa truyền thống trồng tại Đà Lạt lâu nay như  layơn, salem, cẩm chướng, hồng… khi càng ngày càng cho ra sản lượng thấp, màu sắc và độ bền kém mà ngay cả các giống hoa nhập ngoại đang tràn ngập thị trường hiện nay chỉ qua một thời gian ngắn sử dụng cũng đã bị thoái hóa. Theo tiến sĩ Phạm S, phần lớn sản phẩm hoa thương mại hiện nay là giống hoa nhập nội, nhiều thế hệ giống nhập thường quá hệ giống của các nước sở tại nên trong quá trình sản xuất các giống này thoái hóa nhanh, mang mầm bệnh, do đó tính cạnh tranh của sản phẩm hoa Lâm Đồng - Đà Lạt kém hơn nhiều nước khi tham gia thị trường xuất khẩu.

Theo tiến sĩ Nguyễn Quốc Vọng, Đại học Nông nghiệp Hà Nội, một đặc điểm rất rõ ở các khu sản xuất nông nghiệp công nghệ cao tại Việt Nam trong đó có vùng hoa Lâm Đồng - Đà Lạt, là hầu như thiếu sự hợp tác của các cơ quan khoa học và thiếu các nghiên cứu để tăng tính thích ứng của công nghệ, hầu như các nhà sản xuất và nông dân vẫn không được chuyển giao công nghệ cao một cách bài bản, khoa học. Để khắc phục điều này, theo ông Đường, đã đến lúc các cơ quan nghiên cứu khoa học của nhà nước, các viện, trường đại học đóng trên địa bàn Lâm Đồng - Đà Lạt cần vào cuộc, đóng một vai trò tích cực hơn trong việc chuyển giao công nghệ cho dân, nhất là về giống và nhân giống rau hoa. Cụ thể, trong công nghệ invitro cần giúp người dân kiểm tra nguồn sạch bệnh trước khi nhân giống, đưa ra qui trình chuẩn trong sản xuất các loại cây nuôi cấy mô; cung cấp tế bào gốc sạch bệnh cho doanh nghiệp tự nhân giống; nghiên cứu sản xuất giống mới mang bản quyền Việt Nam thông qua công nghệ đột biến gen “Không có giống mới, không có sở hữu trí tuệ, không có bản quyền, suốt ngày phải đi mua giống từ nước ngoài chúng ta đang biến thành kẻ làm thuê ngay trên đất của chúng ta” - ông Đường bức xúc.