Hội nghị các quan chức cao cấp lần thứ 28( SOME 28) vừa diễn ra từ ngày 19 đến ngày 21 tại thành phố xanh Đà Lạt là một diễn đàn quan trọng để các nước Asean và các nước đối thoại nhìn nhận sâu hơn nữa về vấn đề năng lượng. Nội dung quan trọng nhất của diễn đàn này là  tìm ra hướng phát triển cho những nguồn năng lượng bền vững, hiệu quả, đồng thời kết nối lưới điện giữa các nước trong khu vực, tạo cơ hội mở rộng thị trường bán điện, kích thích đầu tư tiến tới  đảm bảo an ninh năng lượng cho các nước Asean.

* AN NINH NĂNG LƯỢNG - N ỖI LO CỦA CÁC NƯỚC  ASEAN

An ninh năng lượng hiện đang là nỗi lo của tất cả các quốc gia, kể cả những quốc gia giàu năng lượng hay khan hiếm năng lượng. Dầu mỏ và khí đốt là các nguồn năng lượng toàn cầu chính hiện nay. Các nước công nghiệp phát triển và các nước lớn với các nền kinh tế đang phát triển mạnh như Trung Quốc, Ấn Độ hiện rất cần đến nguồn năng lượng. Nga là nhà cung cấp các nguồn năng lượng lớn, duy trì hệ thống cung cấp năng lượng tại châu Âu và phạm vi ảnh hưởng của mình. Mỹ  là nước có nền kinh tế phát triển và là nước có nhu cầu nhập khẩu năng lượng lớn. Riêng đối với khối Asean, trong 10 nước hiện chỉ có Inđônêxia và Malaysia có thể đáp ứng được nhu cầu về nguồn dầu. Riêng về nguồn điện, theo ông Đỗ Hữu Hào- Thứ trưởng Bộ Công thương thì một số nước trong khối Asean như Camphuchia, Lào, Thái Lan rất thiếu điện, Việt Nam cũng đang ở trong tình trạng thiếu điện dù không quá thiếu như một số nước khác. Giá điện của các nước Asean rất khác nhau, Canphuchia gấp hơn 3 lần giá điện ở Việt Nam, Thái Lan gấp 1,5 lần nước ta…nên các thỏa thuận mua bán điện hiện nay mới là song phương giữa hai nước chứ chưa có mặt bằng chung của các nước Asean.

AMEM 28 là một trong những sự kiện lớn trong năm Việt Nam làm Chủ tịch Asean. Theo đề nghị của Việt Nam - nước chủ nhà luân phiên chủ trì năm Asean 2010,  chủ đề chính của hội thảo lần này là phát triển năng lượng bền vững, sử dụng hiệu quả và ít gây tác hại đến môi trường. Nếu chúng ta sử dụng nguồn năng lượng mới tái tạo nhiều hơn, giữa các nước có sự hợp tác tốt hơn, tăng nguồn điện mới và ít ảnh hưởng đến môi trường thì sẽ giảm thiểu CO2, đồng nghĩa với việc giảm hiệu ứng nhà kính trên toàn cầu và giảm hiện tượng mực nước biển dâng. Vì thế, hợp tác là yêu cầu tất yếu để các nước cùng phát triển và cùng sử dụng năng lượng hiệu quả. Và, thực hiện chương trình hợp tác năng lượng ASEAN 2010-2015, các nước thành viên cũng đã những có chính sách và kế hoạch cụ thể. Đối với Việt Nam, chính sách về năng lượng thời gian qua tập trung chủ yếu vào việc sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả các nguồn năng lượng; phát triển các nguồn năng lượng mới và năng lượng tái tạo.

* HƯỚNG ĐẾN NGUỒN NĂNG LƯỢNG BỀN VỮNG

Trong các nội dung làm việc của SOME 28 trong những ngày qua, vấn đề tìm kiếm hướng phát triển vì nguồn năng lượng sạch, bền vững đã đạt được trên một số nội dung. Mỹ và Nga lần đầu tiên cùng tham vấn với Asean trong lĩnh vực năng lượng nhằm lập cơ sở ban đầu cho những cuộc gặp gỡ và hội nghị với Asean trong tương lai. Sau quá trình tham vấn, Mỹ và Asean quyết định sẽ tổ chức một cuộc hội thảo về dãn nhãn tiêu chuẩn đánh giá trong việc sử dụng năng lượng hiệu quả hướng tới một nền năng lượng Asean sạch. Mỹ đồng thời cũng sẽ ký hiệp định về hợp tác năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình. Nga và Asean đã cùng thảo luận và thông qua chương trình hợp tác năng lượng giai đoạn 2010-2015. Trong năm 2010, phía Nga đề xuất có 3 hoạt động cụ thể. Đầu tiên là sẽ tổ chức một cuộc đối thoại giữa Nga và Asean trong lĩnh vực năng lượng tái tạo và công nghệ năng lượng sạch. Cùng với nội dung này là việc thiết lập mạng lưới chuyên gia phân tích và tư vấn về năng lượng tái tạo. Đồng thời, phía Nga đề nghị tổ chức hội thảo về năng lượng hạt nhân cho mục đích dân sự và hội nghị kinh tế Asean- Nga cùng với triển lãm về năng lượng. Các nội dung này được hội nghị ủng hộ và sẽ cụ thể hóa bằng lịch trình làm việc chính thức.

Phía Nhật Bản, Hàn Quốc cũng dự kiến sẽ xây dựng nhà máy điện hạt nhân ở Việt Nam. Sau hội nghị, thứ trưởng Bộ Công thương Đỗ Hữu Hào đã cho biết nhiều thông tin quan trọng. Các nước đều có sự đồng thuận trong liên kết lưới điện các nước Asean. Trong khuôn khổ chương trình này, Việt Nam sẽ tiến hành lộ trình khai thác thủy điện và kết nối điện với Camphuchia và Lào và cá nước láng giềng. Hiện Việt Nam đang bán điện cho Lào và Camphuchia qua đường dây 220 kv nhưng sắp tới chúng ta sẽ mua điện từ Lào và Camphuchia về . Hiện Bộ Công thương đã có chương trình về phê duyệt quy hoạch đối với lưới điện 500 kv từ Lào về Việt Nam và tiến tới nếu Việt Nam xây dựng các nhà máy thủy điện ở Camphuchia thì sẽ có sự thiết lập để kết nối từ Camphuchia về Việt Nam. Ngoài ra, Việt Nam sẽ kết nối với Trung Quốc. Trong tương lai không xa, khi chúng ta có những nhà máy thủy điện ở Lào, trong trường hợp Việt Nam đưa điện về nước và còn dư điện thì có thể bán cho Thái Lan. Dự kiến sẽ có bốn nước là Việt Nam, Lào, Camphuchia, Thái Lan và xa hơn nữa có thể có thêm Myanma cùng kết nối lưới điện, việc kết nối sẽ tiến hành từng bước. Từng nước tham dự hội nghị này đã có những cam kết riêng, nhiều nước cùng hướng đến việc sẽ xây dựng những nhà máy nhiệt điện trong tương lai với công nghệ mới nhất để có công nghệ than sạch. Một số nước bắt đầu phát triển điện hạt nhân- một nguồn năng lượng sạch. Việt Nam đã phê chuẩn phát triển hai nhà máy điện hạt nhân đầu tiên ở Ninh Thuận, Thái Lan và Inđônêxia cũng sẽ có những chương trình xây dựng các nhà máy điện hạt nhận. Tùy điều kiện riêng mà mỗi nước sẽ lựa chọn những dạng năng lượng tái tạo như: thủy điện nhỏ, gió, năng lượng mặt trời, năng lượng hạt nhân, vi sinh, sinh khối…  Asean đã có hai chương trình lớn là chương trình đấu nối lưới điện cho các nước và chương trình đấu nối đường ống dẫn khí cho các nước, các nước đều đồng thuận thực hiện hai chương trình này và thời điểm để thực hiện sẽ là lúc các nước trong khu vực Asean có sự tương đồng và phát triển tương đối khá về lĩnh vực năng lượng.

Theo ông Đỗ Hữu Hào- Thứ trưởng Bộ Công thương thì sau các cuộc làm việc, Nga đã được chỉ định sẽ giúp Việt Nam xây dựng nhà máy điện nguyên tử đầu tiên, sắp tới Nga sẽ giúp Việt Nam xây dựng ngay tại Đà Lạt một trung tâm đào tạo và nghiên cứu về năng lượng hạt nhân nhằm thay thế Lò phản ứng hạt nhân hiện đã cũ.