Phố núi một buổi chiều. Chiều phố núi đang đẹp nao lòng nhưng tôi dễ dàng nhận ra phía xa xa một cơn mưa đang chồm tới…
Và kìa, một thằng bé… Bỗng tôi cảm thấy ái ngại cho nó...
Thằng bé chỉ khoảng trên dưới hai tuổi. Nó đi cùng với mẹ từ ngoài sân vào bên trong một ngôi nhà. Trước hiên nhà là một rãnh thoát nước nhỏ. Thằng bé vừa đi vừa vung vẩy đôi tay trông thật ngộ. Tôi đoán nó có điều gì đó phấn khích lắm. Cuối cùng, tôi cũng hiểu ra: Điều làm cho nó phấn khích chính là cái mương nước nhỏ trước ngôi nhà mà nó và mẹ nó sắp bước qua.
Nhìn những bước chân chập chững đầu đời của thằng bé, thương đến lạ. Những bước chân ngọng líu vụng về như tiếng nói của nó nhưng dứt khoát, những bước chân vướng víu ngô nghê như dáng vẻ đứa trẻ lên hai nhưng sao mà mạch lạc. Thằng bé đi trước. Mẹ nó đi sau. Chị ta luôn để hờ bàn tay của mình phía sau lưng đứa con như sợ nó ngã bất kỳ lúc nào. Đến gần mương nước, thằng bé ngúc ngoắc đôi vai tỏ ý khó chịu bởi bàn tay của mẹ luôn đặt hờ ở phía sau lưng. Bỗng nó dừng hẳn rồi đưa đôi bàn tay bé xíu của mình đẩy bàn tay của mẹ xa ra một cách kiên quyết. Theo phản xạ tự nhiên, người mẹ không để ý đến cái đẩy tay kiên quyết của thằng bé, lần này chị đưa cả hai tay bế thốc đứa con trai qua khỏi mương nước. Đưa thằng bé qua khỏi mương, chị tiếp tục dùng tay đẩy lưng nó như muốn bảo con tiếp tục đi. Đến lúc này, thằng bé không chịu đựng được nữa, nó quay ngoắt lại nhìn mẹ rồi hét lên xen với tiếng khóc tức tưởi. Bước chân của nó quày quả quay trở lại gần mương nước và dợm chân bước qua với ý định trở về vị trí mà mẹ nó vừa nhấc bổng nó qua một cách vô lý. Người mẹ tỏ ý không hài lòng trước sự bướng bỉnh của đứa con. Chị xoay lưng thằng bé và rành rọt từng lời:
- Con trai! Tiếp tục đi đi nào! Trời sắp mưa rồi! Mẹ đang vội, Hoàng nhé!
Cu Hoàng òa khóc. Nhưng thái độ vẫn dứt khoát: Nó tiếp tục dợm chân bước qua cái mương nhỏ.
Với người lớn, dĩ nhiên cái mương ấy không là gì so với sải chân dài cả thước tây; nhưng còn với cu Hoàng, đứa bé chỉ mới chập chững, thì đây quả là một thách thức không hề nhỏ.
Tôi ngồi cách chỗ mẹ con họ không xa nên kịp quan sát tất cả. Đến lúc này, tôi thực sự lo ngại về một “cuộc chiến” rất có thể sẽ xảy ra giữa hai mẹ con. Thực tình, tôi vừa muốn thằng bé tự mình bước qua mương nước bằng bước chân chập chững đầu đời nhưng cũng vừa muốn Hoàng phải nghe theo lời mẹ vì biết đâu nếu làm theo ý của một đứa trẻ chỉ mới lên hai thì hậu quả sẽ là một cú ngã đau điếng đáng tiếc thì sao.
Như không còn hy vọng ở người mẹ, Hoàng quay sang nhìn tôi bằng ánh mắt của kẻ cầu viện đồng minh. Mặc dầu đang đắn đo trước hai sự lựa chọc nhưng chỉ trong tích tắc, tôi cũng dứt khoát như thằng bé:
- Nào, chàng trai, cố lên nào!
Thằng bé nhìn tôi và mỉm cười. Tôi nhận ra nụ cười của nó tuy rất con trẻ nhưng đầy hàm ơn. Đặc biệt, Hoàng trở nên tự tin hơn trước câu nói đầy khích lệ của tôi; mặc dầu, chắn chắn nó không thể hiểu hết điều tôi muốn nói chứa trong câu nói.
Trời bắt đầu mưa. Những hạt mưa li ti phủ mờ mờ phố phường. Mưa như tấm voan mỏng choàng qua những ngôi nhà, những hàng cây, những con dốc ngoằn ngoèo của phố núi. Ngoài kia, những bước chân người qua đường không còn chậm rãi như thường thấy.
Tôi nghĩ về bước chân của phố núi sương mù….
Ở phố núi này, có một điều rất lạ mà tôi dễ dàng nhận ra ngay từ khi đặt chân đến là con người ta không bao giờ tỏ ra vội vàng khi đi trên phố, mặc dầu trong thực tế, công việc của họ rất có thể là cần sự gấp gáp để giải quyết. Và, lâu dần thành quen, tôi cũng hòa mình vào những bước chân không hề vội vã khi đi trên đường, đặc biệt là khi leo lên những con dốc, dù rất vắng vẻ. Với người phố núi, sự vội vã của bước chân như thể là một tội lỗi, bởi như thế là làm mất đi sự thanh tao vốn dĩ của người dân xứ này.
Sự thanh tao trong bước chân không vội vã ấy có tự khi nào thì không ai biết đích xác. Họ chỉ biết rằng đã từ lâu, rất lâu, người phố núi là thế và bây giờ cũng thế và phải thế, không được khác. Người ta còn nói rằng, người phố núi với bước chân của mình khi ra khỏi nhà là bước chân bất chấp không gian và bất chấp cả lịch biểu, thời tiết. Có một chút gì đó tuồng như lặng lẽ trong bước chân người phố núi nhưng hoàn toàn yên bình, lịch thiệp và pha chút cao ngạo. Bước chân ấy có chút gì đó tuồng như cô quạnh nhưng vô cùng lắng đọng, trách nhiệm và pha chút ngạo nghễ.
Người ta lý giải rằng ở phố núi với trời chợt mưa chợt nắng đến quanh năm ấy, con người ta phải tạo cho mình bước chân bất chấp thời tiết như thế thì họ mới có thể tồn tại được. Tôi còn muốn nói thêm rằng: Xứ sở sương mù với lũng thấp đồi cao nối tiếp nối này, đất trời chia thành hai mùa mưa nắng trong năm một cách rõ rệt. Mùa mưa, mưa đến rối trời nhưng trong ngày, bỗng chợt cao xanh hửng rựng bóng dương như thể trêu ngươi cơn mưa vừa tầm tã kín bưng tầm mắt. Rồi, vừa mới hửng rựng ấy, bỗng không biết từ đâu mây kéo đến đen nghịt và xối xả mưa nhưng chưa hề có một cơn nắng vừa mới đó. Trong mùa nắng cũng vậy, nắng cả ngày rắc mật ong vàng ươm xuống những đồi thông xa xanh tít tắp, bỗng ào ào mưa về khiến ai không quen sống ở phố núi sẽ cảm thấy trời đất lạ lùng đến vô cùng. Nhưng chỉ là cơn mưa ào qua rất nhanh, trời trở lại trong veo với nắng vàng rắc mật như thể có sẵn từ cao xanh dành riêng cho xứ sở này.
Vậy nên, nếu không có những bước chân bình thản trong sự lịch thiệp cần thiết thì con người ta khó có thể tồn tại được với xứ sở sương mù quanh năm nắng mưa bất chợt. “Đó là một cách lý giải!” – tôi nghĩ vậy.
Ở phố núi này, không mấy ai là xa lạ với hình ảnh ông già bán lạc rang với chiếc thùng lủng lẳng bên hông nhưng áo quần luôn lượt là thẳng tắp và đôi giày không một hạt bụi. Đặc biệt, với con người này, ông chỉ có áo quần luôn được là phẳng tắp mà bước chân của ông cũng cực kỳ đúng “điệu”. Ông tên là Hồng. Ông Hồng quanh năm suốt tháng kiếm sống bằng nghề bán lạc rang nhưng bước chân chào hàng của ông luôn điềm tĩnh, không bao giờ tỏ ra hấp tấp, vội vàng cho dù ngay phía trước mặt là những cơ hội đang bày ra. Có lần, ông già Hồng bán lạc rang đã bỏ đến hơn tiếng đồng hồ kiếm tiền trong một trận bóng đá trên sân cỏ bởi một cầu thủ vô tình làm bẩn đôi giày của ông khi cơn mưa chợt ào tới giữa một chiều nắng đẹp. Lần ấy, vì ham bóng, cầu thủ nọ xoạc chân làm nước tóe lên đôi giày ông già. Không một lời trách cứ, ông già Hồng lẳng lặng rời sân và hơn tiếng đồng hồ sau ông trở lại với đôi giày mới và lời rao “Ai lạc rang đây…!” như không hề có chuyện vừa xảy ra.
Cũng ở xứ núi sương mù này, tôi có quen với ca sĩ già Lysa Nguyễn có thói quen rất thú vị: Hễ cứ ra khỏi nhà, dù nắng hay mưa, ông luôn mang theo mình một chiếc ô màu đen. Ai đó chưa quen nhìn hình ảnh người ca sĩ già ấy sẽ cho rằng Lysa Nguyễn là người lập dị. Nhưng với tôi và với rất nhiều người ở phố núi thì thấy rằng ông là người hoàn toàn có lý. Bởi lẽ, phố núi nơi đây có thời tiết rất lạ: Đang mưa chợt nắng; đang nắng bỗng ào mưa; rồi thì, trời đang trong xanh thăm thẳm bỗng mịt mù sương giăng kín lối, hoặc đang mưa gió ầm ào bỗng ráo hoảnh với sương sà xuống đến mịt mù huyền ảo. Mặc, dù cho trời đất có nắng mưa bất chợt và bỗng dưng sương mù thì Lysa Nguyễn già nua vẫn luôn điềm tĩnh đến khó tin bằng chính chiếc ô mang theo người. Và dĩ nhiên là với chiếc ô, dẫu cho trời đất có thế nào chăng nữa thì Lysa Nguyễn vẫn luôn chậm rãi bước chân trên phố như thể không hề cho chuyện gì đang xảy ra xung quanh mình. Một lần, Lysa Nguyễn nói với tôi: “Cả một đời ca hát, tôi chỉ giữ cho riêng mình một phong cách, không hề thay đổi!”. Aáy là ông đang nói đến chuyện ca hát. Tôi nói vui: “Cả chiếc ô màu đen và bước chân trên phố không vội vã của ca sĩ già Lysa Nguyễn nữa chứ?”. Ông già cười xòa: “Riêng điều ấy có đến chết cũng không thể thay đổi được!”. Tôi lại nửa đùa nửa thật: “Những bước chân ung dung tự tại ấy có được chính từ sự rèn luyện để thích nghi của rất nhiều thế hệ nên đâu dễ đổi thay, đúng không thưa ca sĩ?”. Ông ca sĩ già không trả lời mà chỉ đưa mắt nhìn xa xăm một cách bí ẩn.
Để có những bước chân ấy, người ta bảo không những phải trải qua một quá trình rèn luyện mà điều không thể thiếu nữa là cần có một phong thái thật đĩnh đạc.
Trở lại với chuyện bé Hoàng...
Cơn mưa bụi dạo đầu sắp đi qua. Trời đen kịt. Một cơn mưa tối tăm mặt mày sầm sập đang kéo đến. Cu Hoàng vẫn bướng bỉnh dợm chân bước về phía bên kia mương nước. Người mẹ cố xoay lưng thằng bé thêm vài lần nữa nhưng trước thái độ kiên quyết của đứa con, chị gần như bất lực. Chị đưa mắt nhìn trời và lộ rõ vẻ lo lắng trên gương mặt. Hoàng lại đưa mắt nhìn tôi – một người đàn ông – để tìm sự chia sẻ. Tôi gật đầu. Tuy nhiên, tôi chỉ gật đầu mà không nói thêm lời nào, vì tôi không muốn can thiệp vào chuyện của mẹ con họ trong lúc này.
Dấu hiệu một cơn mưa lớn ngày một rõ hơn với những cơn gió ào đến lướt qua gương mặt người mẹ. Chị càng sốt ruột bao nhiêu thì đứa con càng tỏ ra… điềm tĩnh bấy nhiêu. Nó vùng ra khỏi bàn tay người mẹ và lần nữa dợm chân bước qua mương. Như thể để cho yên chuyện, người mẹ lại bế thốc thằng bé đặt sang bên kia mương nước. Như chờ có thế, cậu cười lên thích thú. Và, cu Hoàng ngay lập tức bắt tay vào việc thực hiện cái công việc mà có lẽ theo nó là cực kỳ quan trọng: Quan sát con mương thật kỹ rồi thò đôi bàn chân xuống đó. Con mương hẹp và nông choèn. Nếu tiếp tục bước thêm chân kia thì chắc chắn thằng bé vượt qua được con mương một cách dễ dàng. Nhưng không, cu Hoàng rụt chân lại vào ướm thử độ dài từ mép bên này sang mép bên kia mương với ý định nhảy qua bằng bước nhảy đầu đời của chính khả năng của mình. Dường như biết được ý đồ của đứa con, người mẹ tỏ ra ái ngại. Nỗi lo và cả sự sốt ruột lộ rõ trên gương mặt chị. Chị lần nữa đưa đôi bàn tay để bế thốc cu Hoàng. Nhưng cậu ta quả là kiên quyết khi lần nữa vùng ra khỏi tay mẹ. Người mẹ lùi ra một bước và mắt không rời đứa con.
Cơn mưa lớn bắt đầu rơi những hạt nặng trịch từ cao xuống vai thằng bé. Dấu hiệu một cơn mưa đến tối tăm mặt mày đã thực sự bắt đầu. Nhưng cu Hoàng dường như không hay biết gì về điều ấy. Đúng hơn là nó không nhận biết được và cũng không cần bận tâm. Bởi, theo nó, việc nhảy qua mương nước bằng chính khả năng của mình mới là điều quan trọng nhất trong lúc này. Gương mặt của Hoàng căng thẳng phải biết: Đôi mày nhíu lại, cặp môi mím chặt làm đôi gò má hằn vết rõ sâu, cái nhìn tập trung tất thảy vào rãnh nước… Cu Hoàng thận trọng đặt bàn chân phải lên gờ mương bên này, rồi cố hết sức quăng cả người sang và ngay lập tức chân trái bám chặt gờ mương bên kia. Khi bàn chân trái vừa chạm xuống gờ mương cũng là lúc thằng bé sắp ngã dúi dụi vì mất thăng bằng. Người mẹ rất nhanh đưa tay ra đỡ cả người đứa bé. Nếu không có bàn tay của mẹ, rất có thể cu cậu đã “hôn đất” chứ chả chơi. Aáy nhưng, cu Hoàng lại tỏ ra cực kỳ khó chịu bởi sự can thiệp một cách “thô bạo” của mẹ nó. Nó lấy lại thăng bằng rồi trở về chỗ cũ và thực hiện cú nhảy lần nữa. Lần này, Hoàng đã thành công mà không quá vất vả. Gương mặt cu cậu hả hê lắm. Hoàng nhìn mẹ như muốn nói “Mẹ thấy con trai mẹ có giỏi không nào!”. Mẹ nhìn cu Hoàng âm yếm bằng nụ cười lộ rõ tự hào. Thằng bé lại nhìn tôi, người duy nhất trước đó là đồng minh, như để chia sẻ chiến thắng. Tôi thốt thành lời:
- Khá lắm, chàng trai phố núi!
Cu Hoàng cười hiền lành và mãn nguyện rồi tiếp tục bước những bước chậm rãi nhưng tuồng như không còn chập chững nữa. Trong lòng tôi chợt dâng lên biết bao là nỗi niềm khó tả.
Niềm kiêu hãnh lộ rõ trên gương mặt thằng bé. Nhìn khuôn mặt mãn nguyện của đứa bé –thằng cu Hoàng được sinh ra ở phố núi, tôi bỗng chợt nghĩ đến bước chân không vội vã của con người nơi đây. Đó là bước chân của những người như ông già Hồng bán lạc rang, của những ông bạn già ca sĩ như ca sĩ Lysa Nguyễn… Và dĩ nhiên, tôi rất tự hào về bước chân ấy – bước chân phố núi! Nhưng, lúc này đây, cơn mưa tối tăm mặt mày đã thực sự ào xuống; và những bước chân vội vã trên phố chiều ở bên ngoài kia sao mà khó cảm tình!
Đà Lạt – Bệnh viện Đa khoa Lâm Đồng, 20.4.2008