Với điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng thuận lợi, từ lâu cây cà phê đã trở thành nguồn thu nhập chính của nhiều bà con nông dân trong tỉnh. Thống kê của ngành nông nghiệp cho biết, niên vụ năm nay, toàn tỉnh có gần 140 ngàn ha cà phê các loại, trong đó có trên 120 ngàn ha đang trong giai đoạn kinh doanh. Trong cán cân nông nghiệp, cà phê chiếm trên 60% GDP của ngành nông nghiệp. Điều này cho thấy vai trò rất quan trọng của loại cây công nghiệp dài ngày này trong nền kinh tế địa phương. Tuy nhiên, một thực trạng làm ảnh hưởng lớn đến năng suất và chất lượng cà phê nguyên liệu nhiều năm qua, đó là nhiều diện tích cà phê già cỗi và phương thức canh tác tại một số khu vực thiếu bền vững.

Một số nông dân trồng cà phê lâu năm trong tỉnh cho rằng, với kinh nghiệm mấy chục năm trồng cà phê, cộng với nhiều chương trình tác động, hỗ trợ của ngành nông nghiệp địa phương, nông dân khu vực chuyên canh như Di Linh, Bảo Lâm, Đức Trọng, Lâm Hà, thành phố Bảo Lộc… đã không ngừng ứng dụng những biện pháp canh tác tiên tiến để nâng cao năng suất và chất lượng vùng cà phê nguyên liệu. Tuy nhiên, do giá cả nhiều năm gần đây không ổn định, nên việc đầu tư chuyển đổi những diện tích cà phê già cỗi tại nhiều khu vực trong tỉnh vẫn còn chậm. Theo thống kê của ngành nông nghiệp, hiện Lâm Đồng có gần 1/3 diện tích cà phê kinh doanh - tương đương khoảng 40 ngàn ha có tuổi đời trên 20 năm; 10 ngàn ha cà phê dưới 20 năm nhưng có biểu hiện già cỗi, sinh trưởng kém, ít cành thứ cấp, năng suất và chất lượng không đảm bảo… Ông Hoàng Phong, một nông dân hiện có 3 ha cà phê ở xã Phú Sơn (Lâm Hà) bộc bạch: “Trước kia, gia đình tôi chỉ trồng giống Robusta nên cho thu nhập thấp. Để nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế, gần đây gia đình tôi đã chủ động lên kế hoạch chuyển sang trồng giống cà phê Catimo. Tuy nhiên, do nguồn vốn tái đầu tư hạn chế nên từ nhiều năm qua, gia đình tôi cũng mới chỉ chuyển đổi được 50% diện tích cà phê Catimo”. Vẫn biết rằng, đã sống bằng nghề trồng cà phê, bà con nông dân đều nhận thức rất rõ tác hại và mức độ ảnh hưởng của việc không kịp thời trẻ hóa những diện tích cà phê già cỗi, tuy nhiên, nguồn vốn tái đầu tư trong dân hiện đã cạn, trong khi đó, giá vật tư, phân bón vài năm trở lại đây cao đến chóng mặt, nhưng đầu ra không mấy ổn định nên đã ảnh hưởng đến tốc độ chuyển đổi những diện tích cà phê già cỗi. Cũng chính vì giá cả đầu ra không ổn định mà mức độ đầu tư tăng cao, nên đã xảy ra tình trạng nông dân ưu tiên bón các loại phân hóa học để tăng năng suất cà phê. Hiện, nhiều diện tích cà phê ở Lâm Đồng năng suất cao hơn bình quân trong cả nước đến từ 1-2 tấn/ha. Phương thức sản xuất này trước mắt có thể đem lại lợi nhuận cho người nông dân, nhưng về lâu dài sẽ làm mất cân bằng sinh thái, đất chai, bạc màu, hạn chế điều kiện để các loài động vật có lợi sinh trưởng và phát triển…

Theo ông Nguyễn Duy Hải - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Lâm Đồng, để giải quyết căn cơ vấn đề này, trước hết, tỉnh Lâm Đồng phải quy hoạch và ổn định toàn bộ diện tích cà phê hiện có. Theo đó, từ nay đến 2015 và tầm nhìn đến 2020, diện tích cà phê ở Lâm Đồng phải ổn định ở mức 135 ngàn ha. Với những khu vực không phù hợp canh tác cà phê, cà phê già cỗi sẽ chuyển sang trồng những loại cây có giá trị kinh tế khác. Theo kinh nghiệm của một số quốc gia trên thế giới như Colombia, Ấn Độ, Braxin… phải có chính sách và lộ trình triển khai, mỗi năm trồng lại không quá 20% diện tích cần thay thế; song song đó là triển khai các dự án cà phê bền vững để ổn định năng suất và chất lượng cà phê nguyên liệu. Điểm thuận lợi của tỉnh Lâm Đồng là mấy năm qua, hình thức sản xuất cà phê chất lượng cao đã được các doanh nghiệp chuyên sản xuất, thu mua và chế biến triển khai. Đây là cơ sở để nhân rộng cách làm này trong thời gian tới.

Có thể nói, cà phê là loại cây công nghiệp dài ngày đóng một vai trò rất quan trọng trong nền kinh tế Lâm Đồng. Vì thế, tìm ra giải pháp khắc phục những hạn chế trên đây đòi hỏi phải triển khai ngay, nếu không diện tích cà phê Lâm Đồng sẽ bị giảm năng suất và chất lượng trong tương lai không xa.

Nguồn: Báo Lâm Đồng